Nhật Bản là thị trường có nhu cầu nhập khẩu nông, lâm, thủy sản lớn. Đây cũng là thị trường tiềm năng để nông sản Việt Nam mở rộng trong thời gian tới.
Các hiệp định thương mại tự do như Hiệp định đối tác kinh tế Việt Nam – Nhật Bản (VJEPA), Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện ASEAN – Nhật Bản (AJCEP), Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) với mức thuế ưu đãi cũng tạo ra lợi thế cho Việt Nam đưa nông sản vào Nhật Bản. Tuy nhiên, hiện nay, nhiều mặt hàng chủ lực vẫn chưa tận dụng được hết những lợi thế này.
Tiềm năng xuất khẩu sản phẩm từ cây công nghiệp
Từ đầu năm 2023 đến nay, xuất khẩu cao su của Việt Nam sang thị trường Nhật Bản gặp nhiều khó khăn; lượng và giá trị xuất khẩu sang thị trường này liên tục giảm so với cùng kỳ năm 2022.
Theo số liệu thống kê của Tổng cục Hải quan Việt Nam, trong 8 tháng đầu năm 2023, xuất khẩu cao su của Việt Nam sang Nhật Bản đạt 574.000 tấn, trị giá 8,98 triệu USD, giảm 10,4% về lượng và giảm 27,6% về giá trị so với cùng kỳ năm 2022.
Trong 8 tháng đầu năm 2023, Việt Nam chủ yếu xuất khẩu cao su thiên nhiên sang Nhật Bản. Giá xuất khẩu cao su trung bình sang thị trường này đạt 1.565 USD/tấn, giảm 19,2% so với cùng kỳ năm 2022.
Trong bảy tháng đầu năm 2023, Việt Nam là thị trường cung cấp cao su lớn thứ 8 cho Nhật Bản với 544.000 tấn, trị giá 1,18 tỷ Yên (tương đương 8,03 triệu USD), giảm 6,4% về lượng và giảm 18,7% về giá trị, so với cùng kỳ năm 2022. Thị phần cao su của Việt Nam chiếm 1,26% tổng lượng cao su nhập khẩu của Nhật Bản, cao hơn 0,99%, trong bảy tháng đầu năm 2022.
Đối với sản phẩm cà phê, tỷ trọng xuất khẩu cà phê robusta sang Nhật Bản tăng. Theo số liệu thống kê của Tổng cục Hải quan, trong 8 tháng đầu năm 2023, xuất khẩu cà phê của Việt Nam sang thị trường Nhật Bản đạt hơn 787.000 tấn, trị giá 218,87 triệu USD, tăng 1,1% về lượng và tăng 11,6% về giá trị so với cùng kỳ năm ngoái.
Tháng 8/2023, giá xuất khẩu cà phê bình quân của Việt Nam sang thị trường Nhật Bản đạt 3.132 USD/tấn, tăng 0,9% so với tháng 7/2023 và tăng 29,3% so với tháng 8/2022. Trong 8 tháng đầu năm 2023, giá xuất khẩu bình quân cà phê của Việt Nam sang thị trường Nhật Bản đạt 2.780 USD/tấn, tăng 10,4% so với cùng kỳ năm ngoái.
Tỷ trọng cà phê Robusta trong tổng kim ngạch xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản tăng từ 66,51% trong 8 tháng đầu năm 2022 lên 69,1% trong 8 tháng đầu năm 2023. Tương tự, tỷ trọng xuất khẩu cà phê chế biến cũng tăng từ 23,13% trong 8 tháng đầu năm 2022 lên 24,57%. Ngược lại, tỷ trọng xuất khẩu cà phê Arabica sang Nhật Bản giảm từ 10,36% trong 8 tháng đầu năm 2022 xuống 6,34% trong 8 tháng đầu năm 2023.
Vẫn còn nhiều dư địa phát triển
Ngoài các sản phẩm từ cây công nghiệp, Nhật Bản cũng là thị trường có nhu cầu cao về các sản phẩm rau quả, đặc biệt là các loại trái cây từ Việt Nam. Ví dụ, chuối Việt Nam nhập khẩu vào Nhật Bản đang được hưởng mức thuế suất ưu đãi và Việt Nam có mức thuế suất theo Hiệp định AJCEP là 0%, từ ngày 01/04/2023, trước đó là 3%.
Theo Thương vụ Việt Nam tại Nhật Bản, ngoài lợi thế về thuế quan, hiện nay nhiều hệ thống tiêu thụ tại Nhật Bản muốn nhập khẩu chuối từ Việt Nam để thay thế chuối Philippines, vì người tiêu dùng Nhật Bản tin rằng chuối Việt Nam rất ngon.
Trong bảy tháng đầu năm 2023, lượng chuối nhập khẩu từ Việt Nam của Nhật Bản đạt 7.900 tấn, trị giá 1,05 tỷ Yên (tương đương 7,1 triệu USD), tăng 62% về lượng và tăng 80,2% về giá trị so với cùng kỳ năm 2022. Tuy nhiên, tỷ trọng nhập khẩu chuối từ Việt Nam chỉ chiếm 1,3% tổng lượng chuối nhập khẩu. Do đó, vẫn còn nhiều dư địa để các doanh nghiệp xuất khẩu chuối mở rộng thị phần tại Nhật Bản.
Tương tự, đối với cà phê, theo số liệu thống kê từ Trung tâm Thương mại Quốc tế, Việt Nam là nguồn cung cấp cà phê lớn nhất cho Nhật Bản trong bảy tháng đầu năm 2023, đạt hơn 65 nghìn tấn, trị giá 152,5 triệu USD, giảm 8,2% về lượng và giảm 3,6% về giá trị so với cùng kỳ năm 2022. Tuy nhiên, thị phần cà phê của Việt Nam trong tổng lượng nhập khẩu của Nhật Bản đã tăng từ 27,65% trong bảy tháng đầu năm 2022 lên 31,38% trong bảy tháng đầu năm 2023.
Tham tán thương mại của Thương vụ Việt Nam tại Nhật Bản cho biết, việc Nhật Bản giảm nhập khẩu cà phê từ các nguồn chính sẽ chỉ diễn ra trong ngắn hạn. Nguyên nhân chính là do suy thoái kinh tế và lạm phát cao khiến nhu cầu về cà phê giảm. Tuy nhiên, theo dự báo, triển vọng cuối năm đối với các sản phẩm cà phê